ABD ve İsrail‘in 28 Şubat’ta İran’a saldırmasından bu yana küresel petrol fiyatları yükselmeye devam ediyor. Geçen haftayı 92 dolarla kapatan Brent petrolün varili, bu haftaya sert bir yükselişle 109 dolardan başladı. Petrol fiyatlarındaki bu yüzde 20’ye yakın sıçrama, haftanın ilk işlem gününde Asya borsalarında sert düşüşlere yol açtı.
Japonya’daki Nikkei 225 endeksi yüzde 5, Avustralya’daki ASX 200 endeksi ise yüzde 3,5 civarında değer kaybetti. Güney Kore’deki Kospi endeksi ise yüzde 8 düşünce işlemlere ara verildi. Geçen hafta 14 bin seviyesine yakın olan BİST 100 endeksi 9 Mart haftasına yüzde 1,49 düşüşle 12.602 puandan başladı.
TC Maliye Bakanı Mehmet Şimşek sosyal medya hesabında yaptığı açıklamada gerekli tedbirleri aldıklarını söyledi.
Pek çok analist petrolün bu hafta 100 doları görebileceğini düşünüyordu. Fakat tahminleri, çoğunun beklediğinden daha hızlı bir şekilde, haftanın ilk 15 dakikasında gerçekleşti.
Bunda, hafta sonu boyunca Ortadoğu’da gerilimin düşmemesi de etkili oldu.
Katar Enerji Bakanı Saad el Kabi, 6 Mart’ta, Basra Körfezi bölgesindeki tüm petrol ve doğalgaz ihracatçılarının birkaç gün içinde üretimi durdurmasını beklediğini söyledi. Ardından petrol fiyatlarında bir sıçrama daha yaşandı.
Financial Times’a konuşan Kaabi, küresel enerji arzı ve nakliye rotalarında kilit rol oynayan Ortadoğu’da yaşanan savaşın “dünya ekonomilerini çökertebileceğini” söyledi.
Brent petrolün fiyatı 5 Mart’taki kapanış fiyatına göre %9’dan fazla artarak varil başına 93 doların üzerine çıktı ve 2023 sonbaharından bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.
Kaabi, İran’daki çatışmanın önümüzdeki haftalarda devam etmesi halinde petrolün varil fiyatının 150 dolara ulaşabileceğini söyledi.
ABD ise piyasa üzerindeki baskıyı azaltmak amacıyla Rus petrolüne uyguladığı yaptırımları geçici olarak hafifletiyor.
ABD Hazine Bakanlığı 6 Mart’ta Hindistan’ın Rus petrolü satın almasını kolaylaştırıcı bir adım attı.
Dünyanın en büyük gaz ihracatçılarından biri olan QatarEnergy’nin tesislerine yönelik saldırılar sonrasında üretimi durdurması ve tankerlerin güvenlik endişeleri nedeniyle Hürmüz Boğazı’ndan geçmeyi bırakmasının ardından doğalgaz fiyatları da 2 Mart’tan itibaren sert çıkışlar gösterdi.
Asya borsaları ise 4 Mart’a sert düşüşle başladı, bazı ülkelerde devre kesiciler nedeniyle işlemler durduruldu.
Güney Kore’nin Kospi endeksi yakın tarihindeki en kötü günlerden birini yaşadı ve 20 dakika içinde yüzde 12 düştü. Japonya’daki Nikkei 225 ise yüzde 3,6 geriledi.
Hong Kong ve Çin’de de borsalar düştü
BBC’ye konuşan varlık yönetim şirketi Quilter’ın yatırım stratejisti Lindsay James, “yatırımcılar bu çatışmanın sonlanmasının daha uzun süreceği ihtimalini de değerlendirmeye başladı” dedi.
Avrupa Merkez Bankası Baş Ekonomisti Philip Lane, 3 Mart Salı günü Financial Times gazetesinde yayımlanan röportajında Orta Doğu’daki uzun süreli bir savaşın Euro Bölgesi’nde enflasyonu önemli ölçüde artırabileceğini ve ekonomik büyümeyi azaltabileceğini söyledi.
Diğer yandan uluslararası ticaret de savaştan etkileniyor.
Londra Borsası’nın verilerine göre, Ortadoğu’dan Çin’e petrol taşımak için bir süper tanker kiralamanın maliyeti, 400 bin doların üzerine çıkarak tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı.
Maliyet geçen hafta bugünkünün yaklaşık yarısıydı. Rekor fiyatlar, iki milyon varile kadar ham petrol taşıyabilen en büyük petrol tankerleri için geçerli.
Ayrıca İran’ın “Hürmüz Boğazı’ndan geçen tüm tankerleri ateşe veririz” tehdidi sonrası, dünya petrol ve doğalgazının yüzde 20’sinin geçtiği boğazda trafik durma noktasına geldiği için küresel arzda ciddi bir azalma meydana geldi.
Bu bölge dünya genelinde tarımda kullanılan gübrelerin temel bileşenlerinden üre ticaretinde de kritik bir öneme sahip.
ABD Başkanı Donald Trump “Gerekirse Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilere ABD Donanması eşlik edecek” dese de henüz böyle bir gelişme yaşanmadı.
1 Mart’ta Suudi Arabistan ve Rusya’nın da dahil olduğu petrol üreten ülkeler grubu OPEC+, fiyat artışlarını hafifletmek için günlük üretimlerini 206 bin varil artırma konusunda anlaştı. Ancak bazı uzmanlar bunun etkisinin sınırlı olacağını düşünüyor.
Bazı analistler, uzun süreli bir çatışma durumunda fiyatların 100 doların üzerine çıkabileceği konusunda uyarıda bulundu.
“Saldırılar dört hafta sürebilir”
ABD ve İsrail’in İran’da dini lideri Ayetullah Ali Hamaney dahil üst düzey liderlerini öldürdüklerini söyledikleri saldırılara İran, Ortadoğu genelinde misillemelerle yanıt verdi.
ABD Başkanı Donald Trump, 1 Mart’ta İngiliz basınına verdiği demeçte çatışmaların dört hafta kadar sürebileceğini söyledi.
