Kıbrıs, Yunanistan ve İsrail‘in elektrik iletim hatlarını deniz altından birbirine bağlamayı hedefleyen “Büyük Deniz Bağlantısı GSI” projesi, yolsuzluk şüphesiyle çıkmaza girdi. Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgo Gerapetritis, “Kıbrıs hükümetinin, Kıbrıs enerji pazarındaki hakimiyetini korumak için Kıbrıs ve Yunanistan arasındaki enerji bağlantısını istemediğini” öne sürdü
GSI projesinin dünyanın en derin ve en uzun denizaltı bağlantılarından biri olma iddiası vardı
DW‘da yer alan Kaki Bali‘nin haberine göre, kısaca GSI olarak adlandırılan “Büyük Deniz Bağlantısı” (Great Sea Interconnector) projesinin dünyanın en derin ve en uzun denizaltı bağlantılarından biri olma iddiası vardı. Akdeniz’in dibinde, iki kilometreden fazla derinlikte döşenecek 1208 kilometre uzunluğundaki elektrik kabloları, Yunanistan’ı Kıbrıs’a, Kıbrıs da İsrail’e bağlayacaktı.
AB, 650 milyon euroluk finansman taahhüdünde bulundu
Bu sayede AB üyesi Kıbrıs Cumhuriyeti, Avrupa elektrik şebekesine bağlanacak aynı zamanda AB’nin de Asya enerji pazarlarına açılımı sağlanacaktı. Avrupa Birliği (AB) de iki milyar euro tutması öngörülen projeye, 650 milyon euroluk finansman taahhüdünde bulundu.
Yunanistan, Kıbrıs ve İsrail’in iddialı söylem ve törenlerle Ekim 2022’de start verdikleri projenin 2023 yılı sonunda tamamlanması hedefleniyordu. Ama gelinen noktada GSI projesi için “Öldü, ama cenazesi kaldırılmadı” yorumları yapılıyor. Hatta “zaten ölü doğan bir projeydi” diyenler de var.
Doğu Akdeniz’deki jeopolitik sınamalar
GSI projesi pahalı ve teknik açıdan da hayata geçirilmesi zor bir proje. Jeopolitik sınamalar da görmezden gelinemeyecek boyutta. Bu sınamaların ne olduğunu anlamak için siyasi analistlerin “barut fıçısına” benzettikleri Doğu Akdeniz haritasına bakmak yeterli.
Suriye ve Libya’da siyasi istikrarsızlık sürüyor. İsrail artık neredeyse yerle bir olmuş Gazze’de savaşını sürdürüyor, arada Lübnan ve Suriye’yi de vuruyor. Hatta son olarak Katar’ı da vurdu.
Türkiye ile İsrail birbirlerini artık neredeyse hasım olarak görüyor. Bu arada Mısır ile ilişkilerini düzeltmeye çalışan Türkiye’nin Yunanistan ile ilişkileri de pek de parlak değil.
Böyle bir ortamda GSI gibi bir enerji hattı projesinin hayata geçirilmesi için uluslararası bir mutabakat sağlanması mümkün görünmüyor. Ayrıca, bu bölgede deniz yetki alanları, kıta sahanlığı ve Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) ile ilgili gerilimler ve rekabet de sürüyor.
Yunanistan’ın Türkiye ve Libya ile deniz bölgelerinin sınırlandırılmasına ilişkin anlaşmaları yok. AB üyesi Kıbrıs’ın da Türkiye ile anlaşması yok. Zaten Ankara AB üyesi Kıbrıs Cumhuriyeti’ni tanımıyor.
Türkiye 2019’da Libya ile bir anlaşma imzaladı. Ancak Yunanistan, Girit ve On iki Ada‘nın varlığını görmezden geldiği gerekçesi ile bu anlaşmanın “yasadışı” olduğunu söylüyor. AB de anlaşmayı tanımıyor. Mısır’ın 2020’den beri Yunanistan ile kısmi bir anlaşması var, ancak bu da Türk-Libya anlaşmasının bölgesi ile çakışıyor.
Türkiye savaş gemileriyle ölçümleri engelledi
GSI projesinin öngördüğü elektrik kablolarının döşenmesi için deniz dibi ölçümlerinin yapılması gerekiyordu. Ancak 2024 yılının yaz aylarında Türkiye, Çoban Adası açıklarındaki ölçümleri bölgeye gönderdiği savaş gemileriyle engelledi ve kendisinden görüş alınması gerektiğini söyledi.
Yunanistan, uluslararası hukuk uyarınca elektrik kablosu projesinin uygulanması için Türkiye’den izin alınmasının gerekli olmadığını savundu. Atina, deniz tabanında kazı yapılmayacağına, sadece kablo döşeneceğine dikkat çekti. Ancak Ankara, onayı olmadan bunun yapılamayacağı konusunda ısrarcı oldu ve bu ısrarından sonuç almış görünüyor. Çünkü o günden bu yana elektrik kablolarının döşenmesine dönük herhangi bir ilerleme kaydedilmedi.
KC Maliye Bakanı Keravnos: Uygulanabilir değil
Ama GSI projesinin gecikmesinin tek nedeni Türkiye değil. Kıbrıs’ta da aniden projeye itirazlar yükselmeye başladı. Kıbrıslı Maliye Bakanı Makis Keravnos, bu ay başında Kathimerini gazetesinin haftalık Kıbrıs edisyonuna şu açıklamayı yaptı:
“Önümde bağımsız ve ciddi kuruluşlardan bu projenin mevcut koşullar altında uygulanabilir olmadığı sonucuna varan iki çalışma var”
Keravnos’un bu sözleri Yunanistan’ın başkenti Atina‘da şok etkisi yarattı. Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgo Gerapetritis önce Kıbrıs’ın açıklamalarını görmezden gelmeye çalıştı. Ama Kıbrıs’tan yükselen itirazın Yunanistan basınında geniş yankı bulması üzerine bu sefer Yunan bakan saldırıya geçti.
Gerapetritis, Kıbrıslırum Bakan Keravnos’u “ekonomik çıkarlar gütmekle” suçladı, “Kıbrıs hükümetinin, Kıbrıs enerji pazarındaki hakimiyetini korumak için Kıbrıs ve Yunanistan arasındaki enerji bağlantısını istemediğini” öne sürdü.
