Kontrolsüzce büyüyen nüfus, kamusal sağlığa yapılmayan yatırımlar, yetersiz personel, binaların fiziki eksiklikleri, sağlık çalışanlarının özlük hakları ve çalışma koşullarıyla ilgili yapılmayan yasal düzenlemeler ve özele yapılan sevkler nedeniyle, kamusal sağlık sistemi uzun süredir alarm veriyor.
Sağlık Bakanlığı’nın şikayetlere olan mesafeli yaklaşımı ve paydaşlarla görüşmeden aldığı kararlar da sağlıktaki kaosu her geçen gün büyütüyor. On yıllardır sigorta primi yatıranlar özel hastanelerde tedavi olmak zorunda kalırken, devlet hastaneleri ise dolup taşıyor.
İşte böyle bir karışıklık içinde bir başka skandal süreç; kamuoyunun bilgisinden uzak şekilde hem sahada hem de Mahkemede sessizce ilerliyor.
Kağıt üzerinde Lefkoşa, fiiliyatta ada geneli
Süreç 2018 yılına, yani 4’lü hükümete (CTP-DP-HP-TDP) kadar dayanıyor.
O yıl yapılan ve hali hazırda sistem içinde çalışan ancak 2 yıllık üniversite eğitimlerini 4 yıla tamamlayanlarla, 4 yıllık üniversiteyi yeni bitiren hemşirelerin girdiği ilk atama ve terfi sınavları sonrası atılan düğüm, bugün hala çözülebilmiş değil.
Şöyle ki; yapılan terfi sınavlarına ada genelinden yüzlerce hemşire katılmış, terfileri çıkan hemşirelerin tamamının resmi atama yerleri de daha sonra ihtiyaç olan bölgelere nakledilmek üzere Lefkoşa olarak belirlenmişti.
Yani sınava giren ve atanan veya terfi hakkı kazanan, 112 hemşireleri dahil tüm hemşirelerin kâğıt üzerindeki resmi görev yerinde Lefkoşa yazıyordu.
Besim: Sendika kuruldan çıkarıldı, nakiller Bakanlığın iki dudağı arasında
Dönemin Sağlık Bakanı Filiz Besim, ilk atamalardan sonra tüm hemşirelerin 6 ay boyunca Lefkoşa Dr. Burhan Nalbantoğlu Devlet Hastanesi’nin tüm bölümlerinde çalıştıktan sonra ihtiyaç duyulan bölgelere nakledildiği bir uygulama olduğunu belirtiyor. Besim bu uygulamayı desteklediklerini de söylüyor.
Tüzüğe göre ihtiyaçları belirleyen kurul, artık Bakanlığın iki dudağı arasında bulunuyor.
4’lü hükümet dağıldı, Pilli geldi
Hemşirelerin ifadelerine göre; Sağlık Bakanlığı o dönem kendilerine, “Kamu Hizmeti Komisyonu (KHK) tarafından nakilleriniz yapılacak. Siz görev yerlerinize gidin, biz bu durumu çözeceğiz” dedi ve fiili çalışma yerleri Mağusa, Girne ya da adanın başka bir bölgesi olan yüzlerce hemşireden, “Lefkoşa” yazan atama yerlerini imzalamaları istendi.
Bu süreçte 4’lü hükümet dağıldı ve 22 Mayıs 2019’da UBP-HP hükümeti kuruldu, Sağlık Bakanlığı koltuğuna da Ali Pilli oturtuldu.
KHK Başkanı genelge gönderdi, kimse haberdar edilmedi
20 Haziran 2019 tarihinde de dönemin KHK Başkanı Kâmil Kayral, bu durumun çözülmesi, resmi nakiller, fiili çalışma yerlerine uygun olarak yapılması gerektiğini söyleyen bir genelgeyi Sağlık Bakanlığı’na gönderdiği ancak iddialara göre bu genelge arşivden hiç çıkarılmadı, hastanelere gönderilmedi, hemşireler de haberdar edilmedi.
(Genelgenin tamamına BURAYA TIKLAYARAK ulaşabilirsiniz)
Hemşireler, resmi çalışma yerleri Lefkoşa olduğu halde; Bakanlığın görevlendirmesiyle fiili çalışma yerlerinde çalışmaya, devlet tarafından maaş ve ek mesai ödenmeye devam etti.
Resmi nakiller 5 yıl gecikmeli yapıldı; 112 hemşireleri hariç
112 hemşireleri hariç, diğer hemşirelerin fiili çalışma yerlerine uygun olarak resmi nakilleri ise 2024 yılında yani tam 5 yıl sonra yapıldı.
112 hemşirelerinin durumu ise çok daha karışıktı çünkü onların bir yasası dahi yoktu.
İşte bu gecikmeli resmi nakiller ve Meclis’ten geçirilmeyen 112 Acil Servis Yasası, 2024 yılında bir kez daha hem hemşirelerin hem de sağlık sisteminin karşısına büyük bir sorun olarak çıktı.
2024 yılında ilan edilen sınavlar, o sorunu hemşirelerin karşısına çıkardı
Şöyle ki; 2024 yılında ilan edilen ve üçüncü dereceden ikinci dereceye, ikinci dereceden de birinci dereceye terfi etmeye imkân tanıyan hemşire terfi sınavlarına 300’den fazla başvuru yapıldı.
Kamu Hizmeti Komisyonu (KHK), 2024’de ilan ettiği ve başvuru aldığı sınav için, adaylara bir yıl sonra; 2025 Kasım ayında cevap verdi. Bu cevapta yüzlerce adaya, “Siz sınava kabul edilmediniz” denilmişti. 2019 yılında yanlış iliklenen düğmeler, 2024’te bir düğüm olarak hemşirelerin karşısında dikilmişti.
KHK, sınava giriş şartı olan “3 yıl geriye dönük performans değerlendirme raporlarına” işaret ederek adaylara, amirleri ve başhekimleri tarafından imzalandığı halde; “Siz 2021, 2022 ve 2023 yıllarında resmi görev yerlerinizde değildiniz, dolayısıyla performans raporlarınız geçersizdir” dedi.
Hatırlanacağı üzere 2019 yılındaki terfi ve atamalarda yapılmayan resmi nakiller 2024 yılında yapılmıştı ve hemşireler 2019-2024 arasında “resmi olmayan görev yerlerinde çalıştırılmış” olarak görünüyordu.
Yıl 2026, 112 Yasası yok, hemşirelerin yasal hiçbir dayanağı da yok!
Ayrıca bu hemşirelerin 80 kadarı da henüz yasaları dahi olmayan 112 Acil Servisi’nde çalışan hemşirelerdi. Kaldı ki bu hemşireler hala kağıt üzerinde olmayan, yasası bulunmayan bir şekilde çalıştırılıyorlar.
Örneğin resmi görev yeri Lefkoşa olan bir 112 hemşiresi, Çamlıbel 112 merkezindeki ambulansta görev yapıyor.
Yani hemşireler, Sağlık Bakanlığı’nın ihtiyaç dahilinde yaptığı görevlendirmeler gereği çalışmış ancak KHK durumun sorumlusunu Bakanlık yerine hemşireler olarak belirlemişti.
“Aktif hemşirelik dahi yapmayan kişi sınava alındı” iddiası
Bu gelişmeler yaşanırken ve yüzlerce hemşire aynı gerekçeyle sınava alınmazken, diğer taraftan ilginç birkaç gelişme de yaşanmış ve aynı durumda olan bazı hemşireler sınava kabul edilmişti.
Sınava kabul edilen ve terfii verilen kişilerden bazılarının zorunlu olan Kıbrıs Türk Ebeler ve Hemşireler Birliği’ne üye olmadığı ve hatta aktif hemşirelik de yapmadığı iddiası dahi var.
Bir örnekte de; hala Yataklı Tedaviler Kurumu ya da Temel Sağlık Hizmetleri Dairesi’ne bağlı olmayan Kalkanlı Yaşam Evi’nde çalışan ve yasal olarak performans değerlendirme raporunu imzalayacak bir amiri bulunmayan ve sınava girmesi de yasal olmayan bir hemşirenin terfii ettirilmesi var.
KHK’nın bu kişileri hangi gerekçelerle sınava kabul edip terfi ettirdiği, performans raporlarının kimler tarafından doldurulduğu ve imzalandığı da büyük bir soru işareti olarak duruyor.
Besim: Teşkilat Yasası’na hükümetin ömrü vefa etmedi
Filiz Besim, Kalkanlı Yaşam Evi’nin de kendi dönemlerinde açıldığını ve burayı Kronik Hastalıklar Yasası altında açtıklarını ancak Teşkilat Yasası’nı çıkarmak için hükümetin ömrünün yetmediğini söylüyor.
Kalkanlı Yaşam Evi hala yasa statüye haiz değil. Sağlık Bakanlığı ile Çalışma Bakanlığı arasında yapılan ve yasal durumu tartışmalı bir protokolle Çalışma Bakanlığı tarafından kontrol ediliyor. Orada çalışanlar da bu yüzden yasal hakları açısından mağdur durumda.
Kağıt üzerindeki durum uygulanırsa; Lefkoşa haricindeki hiçbir 112 servisi çalışamaz
Konunun bir başka boyutu ise 112 Acil Servisi’yle ilgili. Kâğıt üzerinde olmayan ancak fiiliyatta hizmet veren 112 yapılanmasının Komuta Merkezi Lefkoşa’da bulunuyor.
112’ye yapılan tüm çağrılar bu merkezden ilgili bölgelere iletiliyor. İlgili terfi sınavına 112 Acil Servis Komuta Merkezi’ne bağlı bölgelerde çalışan hemşireler de aynı gerekçeyle alınmadı. Bu hemşirelerin sayısı da 80 civarında.
KHK’nın gerekçesine göre; daha açık bir ifadeyle, bu hemşirelerin tamamını kâğıt üzerindeki resmi görev yerlerine (Lefkoşa) gitmesi durumunda; ada genelindeki 112 hemşirelerinin tamamının Lefkoşa’daki merkezde görev yapması gerekiyor.
Yani kâğıt üzerindeki durumun fiilen uygulanması mümkün değil.
Hemşireler yargıya başvurdu, ara emri aldı
Korkunç bir sarmalın içinde hayat kurtarmak için çalışan ancak kendilerinin sebep olmadığı yasa dışı bir durum nedeniyle sınava alınmayan hemşireler, her iki terfi sınavı için de Mahkemeye başvurarak ara emri talep etti.
Mahkeme ikinci dereceden birinci dereye geçmek için yapılan sınava ara emri verdi ve sınavlar yapılamadı ancak üçüncü dereceden ikinci dereceye geçmek için yapılan sınava ara emri vermedi.
Bu yüzden bu sınav yapıldı. Hemşirelerin adalet arayışı ise bugün hala devam ediyor.
Geçtiğimiz hafta ise verilen ara emrinin uzatılmasıyla ilgili yapılan ikinci başvuruyu değerlendiren Mahkeme kararı süresiz erteledi.
Hemşirelerden Bakana: “O zaman hepimiz Lefkoşa’ya gideriz”
112 hemşireleri, Mahkeme’nin sınavların yapılmasıyla ilgili ara emrini kaldırması durumunda, aslında yasal olarak girmeleri mümkün olmayan ambulansları boşaltıp, Lefkoşa’daki komuta merkezine gidecekleri ikazını Sağlık Bakanlığı’na iletti.
Üstelik 112 hemşireleri, hastane veya sağlık ocağında çalışan hemşirelerden daha farklı bir eğitimden geçiyor, ambulansla gittikleri vakalara ilk müdahale konusunda eğitiliyorlar.
Düğüm çözülecek mi?
İşte yıllardır süregelen ve 7 yıldır Sağlık Bakanlığı’nı yöneten UBP hükümetlerinin çözmediği sağlık düğümündeki ilk talep 112 Acil Servis Yasası’nın çıkarılması.
Sonraki talep ise hükümetin kendi yarattığı sorundan dolayı KHK’nın hemşireleri sorumlu tutması nedeniyle hakları olduğu ancak kabul edilmedikleri sınava alınmaları.
