Fizyoterapistler Derneği, Dünya Hasta Hakları Günü dolayısıyla yayımladığı mesajında; sağlık sistemlerinin “hasta merkezli” bir yaklaşımla yeniden kurgulanması çağrısı yaptı
Dernek, sağlık sisteminin “hasta merkezli” yaklaşımla yeniden kurgulanması çağrısı yaptı
Yazılı açıklama yapan dernek, bugün tüm dünyada sağlık hizmeti alan bireylerin eşitlik, güvenlik, bilgiye erişim ve saygı çerçevesinde desteklenmesi için farkındalık yaratan bir gün olan Dünya Hasta Hakları Günü vesilesiyle; sağlık sistemlerinin “hasta-merkezli” yaklaşımla yeniden kurgulanması çağrısını güçlü biçimde dile getirdiklerini belirtti.
Hasta merkezli tedavinin önemi
Derneğin açıklaması şöyle;
“Hekim, fizyoterapist ve tüm sağlık profesyonellerinin odak noktası, artık yalnızca hastalığın tedavisi değil; hastanın kendisi, onun yaşam koşulları, beklentileri, değeri ve insan haklarıdır.
Bu bağlamda:
• Sağlık hizmeti, hastanın onamı, bilgilendirilmesi ve aktif katılımı ile yürütülmelidir.
• Tedavinin planlanması ve uygulanması sürecinde, hastanın görüşü ve tercihi esas alınmalıdır.
• Sağlık profesyonelleri ile hasta arasında güven, saygı ve işbirliğine dayalı bir ilişki kurulmalıdır.
Bu çerçevede, uluslararası düzeyde örneğin World Physiotherapy’nin ‘Patients’/Clients’ Rights in Physiotherapy’ başlıklı politikasında; hastanın “onur, bütünlük ve kendi kararını alma hakkı”na sahip olduğu, fizyoterapistin de bu hakları gözeterek hizmet sunması gerektiği açıkça vurgulanmaktadır.
Kıbrıs’ın kuzeyinde ilaç yoksulluğu ve hak ihlalleri
Maalesef, sağlık hakkı evrensel bir hak olmasına rağmen, pratikte birçok hasta bu haktan tam ölçüde faydalanamamaktadır. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde yaşanan ilaç temini sıkıntıları, ilaç yoksulluğu ve bunun hastaların tedaviye erişimini kısıtlaması ciddi bir hasta hakkı ihlali olarak karşımıza çıkmaktadır.
İlaç bulunamaması, tedavinin aksaması ya da alternatif tedavi planlarının devreye girmesi gerektiği durumlar, ‘eşit erişim’ ve ‘etkin tedaviye ulaşma’ haklarını zedelemektedir. Sağlık sistemimizin, kaynak sıkıntılarına rağmen bu erişim engellerini hızla çözmesi gerekmektedir.
Aydınlatılmış onam ve fizyoterapistlerin rolü
Hasta merkezli yaklaşımın olmazsa olmazlarından biri de ayrıntılı bilgilendirilmiş onam (informed consent) sürecidir. Hastaya; tanı, tedavi seçenekleri, olası riskler, alternatifler, tedaviye katılmamanın sonuçları açık, anlaşılır bir dille aktarılmalıdır. Bu bağlamda:
• Fizyoterapistler, sadece uygulamayı başlatmadan önce hastayı bilgilendirerek onamını almak üzere sistematik adımlar atmalıdır.
• Tedavi sürecinde ortaya çıkabilecek değişiklikler, alternatif yaklaşımlar ve hastanın kararı yeniden göz önüne alınmalıdır.
Uluslararası belgelerde de fizyoterapi özelinde, ‘hizmetlerin etik, ayrımcılık olmadan, hastanın en iyi çıkarı gözetilerek verilmesi’ ve ‘hastanın ikinci bir görüş isteme hakkı” gibi haklar tanımlanmıştır.
Dernek olarak bizler, fizyoterapi alanında çalışan üyelerimiz aracılığıyla ‘aydınlatılmış onam^’ uygulamalarını yaygınlaştırmaya başlamış bulunmaktayız. Böylece, fizyoterapi hizmetini alan her hasta; ne uygulanacağını, neden uygulanacağını, hangi alternatiflerin mevcut olduğunu, hangi risk-yarar dengelerinin bulunduğunu bilerek karar verebilecektir.
Evrensel hasta hakları bağlamında
Uluslararası düzeyde, örneğin Universal Patient Rights Association (UPRA) gibi organizasyonlar, hastaların sağlık hizmeti sürecinde sahip olması gereken temel hakları savunmaktadır. UPRA’nın kuruluş amacı ve faaliyetleri arasında; sağlık hizmetlerine erişim, bilgi alma, güvenli ortamda hizmet görme ve sağlık sistemlerinde eşitlik yer almaktadır.
Ayrıca, World Health Organization (WHO) tarafından yayımlanan ‘Patient Safety Rights Charter” belgesi, sağlık hizmetlerinin güvenli sunumu bağlamında hastaların haklarını uluslararası standartlarla tanımlamaktadır. Bu belgeler bize göstermektedir ki; hasta hakları yalnızca etik bir zorunluluk değil, sağlık hizmeti kalitesinin ve sistem güvenilirliğinin de temelidir.
Derneğimizin çağrısı
KT Fizyoterapistler Derneği olarak;
• Sağlık politikalarının, hasta-merkezli, eşit erişimli ve insan onuruna saygılı bir biçimde yeniden tasarlanmasını;
• KKTC’de yaşanan ilaç temini sorunlarının acil olarak giderilmesini, hastaların tedaviye erişiminde süregiden eşitsizliklerin ortadan kaldırılmasını;
• Fizyoterapi sürecinde bilgilendirilmiş onam uygulamasının tüm klinik ortamlarda standart hale gelmesini destekliyoruz.
• Her bir fizyoterapistin hizmet sunduğu hasta ile ilişkisinde; güven, saygı ve ortak karar alma mekanizmasını aktif biçimde hayata geçirmesini önemsiyoruz.
Bu özel günde, tüm sağlık profesyonellerine, sağlık kurumlarına, politika yapıcılara ve kamuoyuna sesleniyoruz: Hastanın haklarını korumak, sadece bir yükümlülük değil, kaliteli hizmetin temelidir. Bizler fizyoterapistler olarak bu anlayışı yaygınlaştırmak için sorumluluk alıyoruz”
