Savaşın Gölgesinde Umutlar | Οι ελπίδες στη σκιά του Πολέμου

Bazı günler olur, haber telefondaki bir yazı olmaktan çıkar, televizyonda duyduğun bir sesten ibaret kalmaz. Haber, evin içine kadar gelir; mutfağın ışığında, akşamın sessizliğinde durur, senden önce koltuğa oturmuş gibidir.

Uzak sandığın şeyler yakına yaklaşır, insan bunu içinde hisseder.

“Savaş” kelimesi yeniden belirdi mi ada küçülür, mesafeler kısalır. Kıbrıs’ın en güzel hâli dediğimiz baharda gündüzler uzar, doğa uyanır, insan yine de bir ağırlık taşır, gece insana daha erken çöker. Kendi evinde de sokağında da bir tedirginlik dolaşır.

Savaşın kötülüğü yalnız bombanın düştüğü yeri yakması değildir. Savaş çoğu zaman gölgesiyle gelir; gölge huzuru alır, nefesi daraltır, dili sertleştirir, kalbi diken üstünde bırakır. İnsan, olan kadar olacak olandan da korkar.

Bu gölge bize, burada aynı adanın insanları olduğumuzu hatırlatır. Kaderimiz birbirine değiyor, kabul etsek de inkâr etsek de gerçek değişmiyor.

Bir tarafın uykusu kaçtığında öte tarafın da uykusu kaçıyor. Bu adanın uykusu da korkusu da, rahatlığı da refahı da bir tane.

Bu günlerde barışın ne demek olduğunu yeniden hatırlıyoruz. Barış burada yıllardır toplantıların ve bildirilerin kelimesi gibi dolaştı, büyük sözlerin arasında içi boşaltıldı.

Oysa barış, en basit hâliyle, insanın rahat nefes almasıdır. Sevdiğini işe ya da dışarı uğurlarken içinin sıkışmaması, yolda bir siren duyunca refleksle ürpermemesi, günün sonunda yalnız yorgunluğunu düşünmesi, geleceği sırtında taşımamasıdır.

Barış, normal hayatın lüks sayılmadığı gün demektir. İnsan o gün plan yapabilir, işine gücüne odaklanabilir, sevdiğine “yarın görüşürüz” derken kelimeyi tartmadan söyleyebilir.

Savaşın gölgesi varken “yarın” bile temkinli çıkar ağızdan. Savaşın gölgesi tedirgin ediyorsa barışın kendisi insanı bir o kadar rahatlatır.

Bu ada hepimizin hatıralarında başka bir renkle durur. Kimi için deniz kokusudur, kimi için portakal çiçeği.

Kimi Lefkoşa’nın taş sokaklarında büyümüştür, kimi Mağusa’nın limanına bakarak içini toplamış, gözyaşlarını silmiştir. Kimi Limasol’u anılarında taşır, kimi Baf’ı güneşin diliyle hatırlar.

İsimler farklı söylenir, yön tarifleri değişir, yol ayrımları çoğalır, sevginin yeri yine de aynı kalır. Aşk burada, bu toprakta, bu suda, bu gökyüzündedir. Kıbrıs bir tanedir.

Birbirimizi yanlış anladığımız çok oldu. Kimi zaman çocuklar gibi küstük, konuşmamayı seçtik. Akıl, anlaşmayı arar, öfke kavganın sesini yükseltir.

Dil sustuğunda kalp de sustu sandık. Savaş kelimesi kapıya yaklaşınca insanın içinden çok yalın bir cümle yükseliyor. Ben bu adayı seviyorum.

Cümle hangi dilde kurulursa kurulsun aynı yere varıyor. Kıbrıs sevgisi tek bir grubun tekelinde değil. Bu sevgi ne başka bir yere bağlanabilir ne de bölünebilir.

Bugünlerin öğrettiği en çıplak gerçek şudur; Kaderimizi ayrı ayrı güvenceye alamayız. Güvende hissetmek yalnız bir tarafın duvarını yükseltmesiyle olmuyor, bir tarafın korkusu öte tarafın huzurunu da eksiltiyor. Bu coğrafyanın gerçeği, korkunun da huzurun da ortak yaşanmasıdır.

İngiliz üslerini konuşalım, adadaki askerleşmeyi konuşalım, haddinden fazla uzayan bu ayrılığı konuşalım. Hepsini tartışalım, kavga da edelim, uzlaşmayı da arayalım.

Ancak ben bu yazıyı başka bir sebeple yazıyorum. Bugünün bize yeniden hatırlattığını kayda geçirmek istiyorum.

Bu tedirginliği yaşamak bile bize bir şey söylüyor.

Barışı yeniden mümkün bir şey gibi konuşmak zorundayız. Barışı romantiklerin hayali gibi görmeyi bırakmalıyız, çünkü barış romantik bir hayal değil, pratik bir ihtiyaçtır.

Barış gündelik hayatı korur, insanın omzundaki yükü hafifletir, bizi daha sabırlı, daha anlayışlı, daha yumuşak yapar, en önemlisi de daha insan yapar.

Savaşın gölgesi üzerimize düşerken bunu daha net görüyorum. Bu adanın kalbi tek atıyor. Acısı da ortak, sevgisi de.

Sevgili dostlar, barış; bu adanın en güzel kelimesidir. İster Türkçe söyleyin, ister Rumca.

***

Οι ελπίδες στη σκιά του Πολέμου

Υπάρχουν κάποιες μέρες που η είδηση παύει να είναι απλώς ένα κείμενο στο τηλέφωνο ή ένας ήχος που άκους στην τηλεόραση. Η είδηση μπαίνει μέσα στο σπίτι· στέκεται στο φως της κουζίνας, στη σιωπή του βραδιού, σαν να έχει καθίσει στον καναπέ πριν από σένα. Πράγματα που νόμιζες ότι είναι μακρινά, πλησιάζουν ξαφνικά, και ο άνθρωπος το νιώθει βαθιά μέσα του.

Όταν η λέξη «πόλεμος» εμφανίζεται ξανά, το νησί μικραίνει και οι αποστάσεις συντομεύουν. Την άνοιξη, που τη λέμε την πιο όμορφη εποχή της Κύπρου, οι μέρες μεγαλώνουν, η φύση ξυπνά· κι όμως ο άνθρωπος κουβαλά ένα βάρος και η νύχτα πέφτει πιο νωρίς μέσα του. Μια ανησυχία περιπλανιέται τόσο στο σπίτι όσο και στον δρόμο.

Η κακία του πολέμου δεν είναι μόνο ότι καίει το μέρος όπου πέφτει η βόμβα. Ο πόλεμος συχνά έρχεται με τη σκιά του· και αυτή η σκιά παίρνει την ηρεμία, στενεύει την ανάσα, σκληραίνει τη γλώσσα και αφήνει την καρδιά σε διαρκή αγωνία. Ο άνθρωπος φοβάται όχι μόνο όσα συμβαίνουν, αλλά και όσα που θα συμβούν.
Αυτή η σκιά μάς θυμίζει ότι εδώ είμαστε άνθρωποι του ίδιου νησιού.

Οι μοίρες μας αγγίζουν η μία την άλλη· είτε το αποδεχόμαστε είτε το αρνούμαστε, η πραγματικότητα δεν αλλάζει. Όταν χάνεται ο ύπνος από τη μία πλευρά, χάνεται και από την άλλη. Ο ύπνος αυτού του νησιού, όπως και ο φόβος του, η ηρεμία του και η ευημερία του, είναι κοινά.

Αυτές τις μέρες θυμόμαστε ξανά τι σημαίνει η ειρήνη. Εδώ και χρόνια η ειρήνη περιφερόταν σαν μια λέξη μέσα σε συναντήσεις και ανακοινώσεις, άδειασε ανάμεσα σε μεγάλα λόγια. Κι όμως η ειρήνη, στην πιο απλή της μορφή, είναι να μπορεί ο άνθρωπος να αναπνέει με άνεση.

Να αποχαιρετά κάποιον που αγαπά όταν φεύγει για τη δουλειά ή για έξω χωρίς να σφίγγεται η καρδιά του να μη τρομάζει αντανακλαστικά όταν ακούει μια σειρήνα στον δρόμο ή στο τέλος της ημέρας να σκέφτεται μόνο την κούρασή του και όχι το βάρος του αύριο.

Η ειρήνη σημαίνει τη μέρα που η κανονική ζωή δεν θεωρείται πολυτέλεια. Τότε ο άνθρωπος μπορεί να κάνει σχέδια, να συγκεντρώνεται στη δουλειά του, να λέει στον αγαπημένο του «θα τα πούμε αύριο» χωρίς να ζυγίζει τις λέξεις. Όταν υπάρχει η σκιά του πολέμου, ακόμη και το «αύριο» βγαίνει διστακτικά από το στόμα.

Αν η σκιά του πολέμου γεννά ανησυχία, η ίδια η ειρήνη φέρνει ανάλογη ανακούφιση.

Αυτό το νησί υπάρχει στις μνήμες όλων μας με διαφορετικά χρώματα. Για κάποιους είναι η μυρωδιά της θάλασσας, για άλλους το άρωμα των ανθών της πορτοκαλιάς.

Κάποιοι μεγάλωσαν στα πέτρινα σοκάκια της Λευκωσίας, άλλοι κοιτώντας το λιμάνι της Αμμοχώστου μάζεψαν τη δύναμή τους και σκούπισαν τα δάκρυά τους. Κάποιοι κουβαλούν τη Λεμεσό στις αναμνήσεις τους, άλλοι θυμούνται την Πάφο μέσα από τη γλώσσα του ήλιου. Τα ονόματα λέγονται διαφορετικά, οι κατευθύνσεις αλλάζουν, οι δρόμοι χωρίζουν, αλλά η θέση της αγάπης παραμένει ίδια.

Η αγάπη βρίσκεται εδώ, σε αυτή τη γη, σε αυτό το νερό, κάτω από αυτόν τον ουρανό. Η Κύπρος είναι μία.

Πολλές φορές παρεξηγηθήκαμε μεταξύ μας. Μερικές φορές θυμώσαμε σαν παιδιά και επιλέξαμε τη σιωπή.

Η λογική αναζητά τη συμφωνία· ο θυμός υψώνει τη φωνή της σύγκρουσης.

Όταν σωπαίνει η γλώσσα, νομίσαμε ότι σωπαίνει και η καρδιά. Όταν όμως η λέξη «πόλεμος» πλησιάζει την πόρτα, μια πολύ απλή φράση υψώνεται μέσα από τον άνθρωπο: αγαπώ αυτό το νησί. Όποια γλώσσα κι αν χρησιμοποιηθεί για να ειπωθεί, καταλήγει στο ίδιο νόημα.

Η αγάπη για την Κύπρο δεν ανήκει αποκλειστικά σε καμία ομάδα. Δεν μπορεί να δεθεί με κάποιον άλλον τόπο ούτε να διαιρεθεί.

Η πιο γυμνή αλήθεια που μας διδάσκουν αυτές οι μέρες είναι η εξής: δεν μπορούμε να εξασφαλίσουμε τη μοίρα μας χωριστά.

Το αίσθημα ασφάλειας δεν γεννιέται όταν υψώνεται μόνο ο τοίχος της μιας πλευράς· ο φόβος της μιας πλευράς μειώνει και την ηρεμία της άλλης. Η πραγματικότητα αυτού του τόπου είναι ότι ο φόβος και η γαλήνη βιώνονται από κοινού.

Ας μιλήσουμε για τις βρετανικές βάσεις, ας μιλήσουμε για τη στρατιωτικοποίηση του νησιού, ας μιλήσουμε για αυτόν τον χωρισμό που έχει παραταθεί υπερβολικά.

Ας τα συζητήσουμε όλα, ας διαφωνήσουμε, ας αναζητήσουμε συμβιβασμούς. Όμως γράφω αυτό το κείμενο για έναν άλλο λόγο: θέλω να καταγράψω αυτό που μας θυμίζει ξανά το σήμερα.

Ακόμη και το ότι ζούμε αυτή την ανησυχία μάς λέει κάτι.

Πρέπει να μιλήσουμε ξανά για την ειρήνη σαν κάτι δυνατό. Πρέπει να πάψουμε να τη βλέπουμε σαν όνειρο των ρομαντικών, γιατί η ειρήνη δεν είναι ρομαντικό όνειρο· είναι πρακτική ανάγκη.

Η ειρήνη προστατεύει την καθημερινή ζωή, ελαφραίνει το βάρος στους ώμους του ανθρώπου, μας κάνει πιο υπομονετικούς, πιο κατανοητικούς, πιο ήπιους — και πάνω απ’ όλα πιο ανθρώπινους.

Καθώς η σκιά του πολέμου πέφτει πάνω μας, το βλέπω πιο καθαρά. Η καρδιά αυτού του νησιού χτυπά μία.

Και ο πόνος του είναι κοινός, όπως και η αγάπη του.

Αγαπητοί φίλοι, η ειρήνη είναι η πιο όμορφη λέξη αυτού του νησιού.

Είτε την πείτε στα τουρκικά είτε στα ελληνικά.